.

 فرزند آوری و باروری سالم

  قال رسول الله -ص- : « اِنَّ الوَلَدَ الصالِحَ مِن رَياحينَ الجَنَه »کافی ج 6 ص 3

  قال رسول الله -ص- : « الوَلَدَ الصالِحَ رَيحانَه مِن الله قَسَمَها بَينَ عِبادِه»

  فرزند صالح گلی خدايی است که ميان بندگان تقسيم شده است . کافی ج 6 ص 2

 داشتن فرزند يکی از اهداف مهم ازدواج و زندگی مشترک است و اکثر زوجين داشتن فرزند را به عنوان يکی از خواسته ها و هدف های خود در زندگی مشترک مد نظر دارند . آمار نشان می دهد که 66% زوجين پس از ازدواج تمايل به داشتن اولين فرزند خود دارند ، بقيه خانواده ها نيز می خواهند که با گذشت يک فاصله زمانی دلخواه از ازدواج ، فرزند داشته باشند آنچه که در فرزند آوری بايد به عنوان يک اصل اساسی مورد توجه قرار گيرد اين است که هر بارداری و تولد در پی آن بايد مسئولانه ، آگاهانه و آزادانه بوده و زوجين با در نظر گرفتن شرايط لازم نسبت به فرزند آوری اقدام نموده و برای تربيت فرزندان نيز همه توان خود را به کار گيرند .

فرزند صالح نعمتی است که خداوند به زوجين ارزانی می دارد ، بنابراين زوجين بايد قدر اين نعمت را دانسته و در حراست و پاسداری از او همه سعی خود را به کار گيرند .

قرآن مجيد می فرمايد : پروردگارا به ما از همسران و فرزندانمان آن ده که مايه روشنی چشمان - ما -، باشد

  - سوره فرقان آيه 74 -

  و نيز می فرمايد : ای پروردگار من را فرزندی از شايستگان بخش - سوره الصافات آيه 100 -

  دين مبين اسلام هدف اصلی تشکيل زندگی و خانواده را ايجاد آرامش در انسان ها و پيدايش محبت و مودت در زوجين دانسته - سوره مبارکه روم آيه 21 - و تولد فرزند می تواند باعث افزايش عشق و محبت بين زوجين شده و تأثيرات مثبت و سازنده ای را در زندگی آنان ايجاد کند . از نظر اسلام ، فرزندان از ارکان مهم خانواده محسوب می شوند و در آيات و روايات از فرزندان با تعابيری چون ميوه دل ، نور ديده ، مايه خوشبختی ، مايه ثواب و پاداش اخروی و رحمت و غفران الهی ياد شده است .

  احاديث و روايات بسياری نيز از رسول گرامی اسلام -ص- و ائمه اطهار -عليهم السلام- نقل شده است که نمايانگر نگرش مثبت آن بزرگواران به فرزندان صالح و سالم می باشد .و در مورد جنسيت فرزندان نيز امام صادق -ع- می فرمايد « دختران خوبی ها و پسران نعمت اند به خوبی ها ثواب  می دهند و از نعمت ها سؤال می شوند » - تحت العقول ص 382 -

  بدون هيچگونه ترديدی فرزند آوری و پدر و مادر شدن يکی از پر احساس ترين تجربيات انسانی مطابق با تمايل فردی انسان ها برای تداوم نسل و بقاء آنان و نيز مورد توصيه شرع مقدس اسلام است . فرزند خواسته ، سالم و صالح می تواند موجب افزايش عشق ، نشاط و سلامت روانی و نيز رشد و تعالی شخصيت والدين شود ، در ايام پيری دستگير آنان باشد. از طرف ديگر بايد به اين نکته توجه شود که از نظر شرع مقدس اسلام ، فرزندان موهبت های الهی هستند که به امانت در اختيار والدين قرار گرفته اند و والدين در دنيا و آخرت در برابر اعمال آنان مسئولند . امام سجاد -ع- در رساله الحقوق می فرمايند « فرزند هرگونه که باشد چه نيک و چه بد ، در دنيای گذرا به تو منسوب است و تو در آنچه به او سرپرستی داری مسئول هستی ، در ادب نيکو و راهنمايی به سوی پروردگار . پس بر اين کار پاداش می گيری اگر درست عمل کمی و کيفر می بينی اگر نادرست عمل نمايی »

بنابراين لازم است زوجين تلاش برای تأمين سلامت و سعادت فرزند را پيش از بارداری آغاز نمايند و امير مؤمنان علی -ع- می فرمايند : « برنامه ريزی و آينده نگری پيش از کار ، تو را از پشيمانی ايمن می دارد » . بر اين اساس در امر فرزند آوری که از مهمترين مسئوليت های زوجين است برنامه ريزی اهميت بسزايی می يابد و توصيه می شود زوجين پيش از هر اقدامی برای بارداری با توجه به نقش و وظايف خود در برابر همسر و فرزند به اين سؤال پاسخ دهند که آيا تمايل و توانايی پذيرش مسئوليت فرزند را دارند ؟ در صورت پاسخ مثبت هر دو طرف - زن و مرد - به اين سؤال لازم است زوجين اقدام به فراهم نمودن مقدمات بارداری نمايند . به عبارت ديگر هر يک از زوجين وظيفه دارند تا به منظور بهره مندی از موهبت داشتن فرزند سالم و صالح در دنيا و آخرت ، با رعايت دستورات دينی و بهداشتی شرايط مطلوبی را پيش از بارداری ، در طول دوران بارداری و پس از زايمان آن فراهم نمايند . برنامه ريزی برای بارداری و مراقبت های آن بايد ماه ها قبل از اقدام برای حامله شدن انجام شود که حداقل اين زمان 3 ماهاست . يعنی زوج های جوان بايد حداقل 3 ماهقبل از اقدام به بچه دار شدن فعالانه خود را برای اين منظور آماده کنند . از زندگی حضرت رسول اکرم -ص- نقل می شود که ايشان پيش از انعقاد نطفه حضرت زهرا -س- چهل روز عبادت و روزه داری اختيار نمودند .

در کنار انجام توصيه های دينی و مذهبی لازم است زوجين پيش از بارداری به دقت به توصيه های بهداشتی زير توجه نمايند :

سن باروری يک خانم از سن 15 سالگی آغاز شده و تا 49 سالگی ادامه می يابد در واقع يک زن در فاصله سنی 15-49 سالگی از توان باروری و فرزند آوری برخوردار خواهد بود . سن مناسب برای بارداری 18 تا 35 سالگی و فاصله مناسب بين بارداری ها -فرزندان- 5-3 سال می باشد . بنابراين بايد زوجين هوشيار باشند تا از اين فرصت زمانی به بهترين نحو ممکن استفاده شود . بدن در اين زمان بيش از هر زمان ديگری انرژی و آمادگی لازم برای بارداری را داشته و از نظر باروری ، در بهترين وضعيت قرار دارد . بايد نهايت سعی و کوشش را به خرج داد تا از بارداريهای خارج از دامنه سنی 18تا 35 سالگی به دليل پرخطر بودن پرهيزگردد بارداری پر خطربه بارداری هايی گفته ميشود که در آنها به دليل مشکلات مامايی يا پزشکی سلامت مادر جنين يا هردو به خطر می افتد.

  خطرات بارداری زير 18 سال

  افزايش احتمال مسسموميت حاملگی ،کم خونی ،زايمان سخت ،زايمان زود رس آماده نبودن مادر از نظر فيزيکی و روحی برای باردار شدن ، نوزاد کم وزن ،خطر مرگ و مير بالا ، عوارض و پيچيدگيهای ناشی از بارداری وزايمان مانند فيستول ناشی از زايمان ،مرگ در اثر سقط جنين غير ايمن ، احتمال مرگ داخل رحمی و مرگ نوزاد در ميان نوزادان مادران زير 20 سال 50٪ بيشتر از نوزادانی است که مادران سنين بين 20-29 سال دارند

خطرات بارداری بالای 35 سال

  افزايش احتمال بيماری و مسموميت حاملگی ،کم خونی ، زايمان سخت ، ديابت يا بيماری قند ،جنين درشت   - ماکروزومی - ، جفت سر راهی

خطرات بارداری در خانمهای با سابقه بيش از5 بارداری و بيشتر

افزايش احتمال چسبندگی جفت ،جفت سر راهی ،شل شدن عضله رحم بعد از زايمان و خونريزی ، زايمان سخت و جنين درشت

 خطرات فاصله کمتر از 3 سال بين بارداری و زايمان قبلی

  کم خونی مادر ، عدم توجه به نيازهای روحی و جسمی فرزند قبلی ، محروميت فرزند قبلی از شير مادر ،احتمال مشکلات تغذيه ای

آزمايشهای پيش از بارداری و بررسی تاريخچه خانوادگی

شامل تعيين گروه خونی و ارهاش ، شمارش کامل خون ، قند خون ناشتا ، آزمايش کامل ادرار و کشت ادارار ، بررسی تيتر آنتی بادی سرخجه ، بررسی آنتی ژن هپاتيت ب ، بررسی واکسيناسيون توام ، بررسی رفتار پر خطر در خانم و همسرش در صور ت وجود يا سابقه اين رفتارها انجام آزمايش VDRL ، بررسی دستگاه تناسلی ، سابقه بارداری و زايمان قبلی ، بيماريها ، سابقه يا وجود اختلالات روانی ، همسر آزاری ، اختلال ژنتيکی در يکی از والدين يا ناهنجاری در يکی از بستگان درجه يک زوجين - پدر ، مادر خواهر ، برادر ، فرزند -، بررسی نسبت خويشاوندی به دليل افزايش احتمال ژنتيکی ، سوء تغذيه يا نمايه توده بدنی بالاتر از 25 و کمتر از 18.5 مصرف سيگار و دخانيات ، الکل ، اعتياد به مواد مخدر / داروی مخدر ، بررسی دهان و دندان ، شغل سخت و سنگين ، فاصله بارداری تا زايمان قبلی کمتر از سه سال ، بارداری پنجم و بيشتر و سن زير 18 سال و بالای 35 سال ، بررسی علايم حياتی مانند درجه حرارت ،نبض ، تعداد تنفس و فشار خون می باشد .

کم خونی :در صورتی که ميزان هموگلوبين در زن غير حامله کمتر از 12 گرم در صد و در زن باردار کمتر از 11گرم در صدباشد کم خونی يا آنمی گفته می شود اگر خانمی کم خونی دارد بايد قبل از بارداری علت و نوع آن مشخص و درمان شود زيرا کم خونی علاوه بر سلامت مادر بر سلامت جنين نيز تأثير نامطلوب خواهد گذاشت .هر مادر بايد ذخيره آهن مناسبی برای رشد جنين وهمچنين انجام زايمان داشته باشد . .کم خونی باعث زايمان زودرس ، محدوديت در رشد جنين ، کم وزنی، نارسی جنين ،مشکلات ناشی از خونريزی پس از زايمان می گردد .

  درمان : مصرف قرص آهن طبق دستور پزشک و مواد غذايی حاوی آهن

  منابع غذايی غنی از آهن : گوشت قرمز ،مرغ ، ماهی ، جگر ، زرده تخم مرغ ، حبوبات و سبزيجاتی با برگ سبز تيره مانند اسفناج و جعفری منابع خوبی از آهن هستند انواع مغزها مانند گردو ، بادام و انواع خشکبار مثل توت خشک ، کشمش نيز دارای اهن هستند

 مصرف اسيد فوليک

  - هر خانمی از سه ماه قبل از حاملگی بايد مقدار مناسبی اسيد فوليک مصرف نمايد تا از ناهنجاری هايی که مغز و نخاع جنين را تهديد می کند پيشگيری بعمل آيد . مطالعات نشان داده است که در صورت مصرف کافی اسيد فوليک در قبل و اوايل حاملگی حدود 70% اين نقايص ديگررخ نخواهد داد. ميزان نياز به اسيد فوليک 400ميکروگرم در روز- ترجيحا 3 ماه قبل از بارداری- می باشد .

منابع غذايی غنی از فوليک اسيد : سبزيجات برگ تيره مانند اسفناج ، انواع سبزی خوردن ، حبوبات ، جگر ، ماهی و پرتقال

بررسی تيتر آنتی بادی ضد سرخجه :

همه خانم ها قبل از حاملگی بايد از نظر ايمنی نسبت به سرخجه آزمايش شوند. سرخجه يک بيماری ويروسی واگيردار است که در صورت ابتلای مادر در حاملگی ،تهديدی جدی برای جنين او خواهد داشت و در صورت ابتلای مادر در بارداری سبب سقط و ناهنجاريهای شديد مادر زادی در جنين مانند ضايعات چشمی ، بيماريهای قلبی ، ناشنوايی ، عقب ماندگی ذهنی ، ميکرو سفالی ، زردی و بيماريهای استخوانی می گردد.

منفی بودن تيتر آنتی بادی ضد سرخجه علامت عدم ابتلا فرد به سرخجه می باشد .در صورت منفی بودن تيتر آنتی باددی ضد سرخجه ،خانم ها می توانند واکسن سرخجه را تزريق نمايند اما به هيچ عنوان حداقل تا سه ماه پس از تزريق آن نبايد باردار شوند و در طی اين مدت بايد از يک روش مطمئن پيشگيری از بارداری مثل آمپول سه ماهه و يا يک ماهه -در سه نوبت - استفاده نمايند. علاوه بر واکسن سرخجه ،همه خانم ها بايد هر 10 سال يک بار واکسن ديفتری-کزاز را تزريق نمايند. بنابر اين چگونگی انجام اين واکسن هم بايد بررسی شود .

  بررسی شغل مادر

 کار طولانی مدت به صورت ايستاده يا نشستن طولانی مدت -بيش از 3 ساعت -، قرار گرفتن در معرض تشعشعات راديو اکتيو و اشعه ايکس و يا در معرض مواد شيميايی اعم از حشره کش ، مواد آزمايشگاهی ، بالا بودن حجم فعاليت جسمی به گونه ای که موجب افزايش تعداد ضربان قلب و عرق کردن شود خود داری گردد زيرا اينگونه مشاغل سبب افزايش احتمال نوزاد کم وزن و زايمان زود رس می گردد

بررسی بيماريها

ممکن است هر خانمی قبل از حاملگی دچار نوعی بيماری باشد که با شروع بارداری ،بيماريش تشديد شود و بر سلامت او و جنين اثر سوئ بگذارد .بنابراين هر خانمی که تصميم به بارداری دارد نبايد صبر کند تا بعد از حاملگی به پزشک مراجعه نمايد .بلکه بايد قبل از بارداری با پزشک مشورت کند تا درصورت وجود وتشخيص بيماری ،قبل از بارداری ،بيماری او مهار و کنترل شود تا از خطراتی مانند

 تولد نوزاد کم وزن ، افزايش مرگ ومير مادر ، افزايش احتمال سقط ، مرده زايی ، افزايش ناهنجاريها ، مرگ داخل رحمی و يا دوره نوزادی جلوگيری شود . همچنين لازم است در صورت مصرف هر گونه دارويی با پزشک مشورت گردد .

دوری از عفونت ها و مواد شيميايی

بايد سعی شود خانم های باردار با دوری گزيدن از عفونت ها سالم باقی بمانند .بنابراين بهتر است از ملاقات با بيماران مبتلا به بيماری های عفونی مثل آنفولانزاو ... نيز خودداری نمايند .همچنين تا حد امکان از تماس با مواد شيميايی مضر در خانه و محل کار مانند انواع شوينده ها و همچنين مواد و رنگ های آرايشی اجتناب نمايند .

بررسی دهان و دندان

دهان و دندان از نظر وجودجرم ،پيشرفت شديد پو سيدگی ، التهاب لثه ، عفونت دندان و آبسه قبل از بارداری بررسی و در صورت نياز به دندانپزشک ارجاع داده شود. بهتر است پوسيدگی های دندانی قبل از آغاز بارداری ترميم شوند و بيماری های لثه تحت کنترل باشند زيرا مشکلات دهان و دندان سبب زايمان زودرس ، تشديد بيماری دهان و دندان و افزايش احتمال تولد نوزاد کم وزن خواهد شد .

بررسی سوء تغذيه با نمايه توده بدنی بالاتر از 25 يا کمتر از 5/18

هر کدام از 2 مشکل فوق سبب افزايش احتمال تاخير رشد جنين ، زايمان زودر س ،افزايش جنين درشت ، پره اکلامپسی ، ديابت در بارداری ، افزايش سزازين ، بروز نقايص جسمی و ذهنی در جنين ، تولد نوزاد کم وزن را سبب ميشود که با بکار گيری توصيه ها ی تغذيه ای مناسب قابل حل می باشد. خانم های چاق بايد قبل از حامله شدن وزن خود را کم کنند زيرا چاقی خطر زايمان زودرس و عوارض بارداری مانند ديابت بارداری و همچنين مشکلات و عوارض هنگام زايمان را افزايش می دهد .

بررسی دستگاه تناسلی

ناهنجاريهای دستگاه تناسلی سبب افزايش احتمال سقط ، زايما ن زودرس ، زايمان سخت ، سزارين ، خونريزی بعد از زايمان ، حاملگی خارج از رحم می گردد . بررسی سابقه عارضه بارداری درزايمان قبلی امکان تکرار و عود آن در بارداری می باشد .

بررسی اختلالات ژنتيکی يا سابقه خويشاوندی

  نسبت خويشاوندی سبب افزايش احتمال اختلالات ژنتيکی می شود همچنين اختلال ژنتيکی دريکی از والدين با ناهنجاريها در يکی از بستگان درجه يک زوجين سبب افزايش ميزان سقط و افزايش بروز ناهنجاريهای جنينی می گردد

بررسی مصرف سيگار ، دخانيات، الکل ، اعتياد به مواد مخدر

  مصرف مواد ذکر شده سبب افزايش احتمال کم خونی ، سقط ، تاخير رشد جنين، نوزاد کم وزن ، مرگ جنين ، کنده شدن زودرس جفت ، زايمان زود رس ، پارگی کيسه آب ، پره اکلامپسی، ديابت ، آلودگی به هپاتيت و ايدز در مادر می گردد

  در نوزاد نيز سبب عفونت خون -سپتيسمی -، شکاف کام ، خونريزی داخل مغزی ، پايين آمدن قند خون -هيپو گليسمی -و ساير عوارض ناشی از داروهای غير مجاز می شود .

  بررسی روشهای پيشگيری از بارداری

  - توصيه می شود که در صورت استفاده از وسايل پيشگيری از بارداری و توقف استفاده از اين وسايل به دليل تمايل به بارداری ، خانم ها منتظر يک دوره قاعدگی خودبخودی بمانند و سپس تلاش برای بارداری را آغاز نمايند زيرا يک دوره قاعدگی طبيعی بيانگر آن است که پوشش داخل رحم آنقدر سالم هست که از جنين حمايت نمايد .

سهم مردان در فرزند آوری

  - چيزی که اغلب فراموش می شود سهم مردان در فرزند آوری است . مردان نيز به برنامه ريزی پيش از بارداری نياز دارند از جمله اجتناب نمودن از وان آب داغ ، سونا ، سيگار ، الکل و ... زيرا همه اين موارد بر شماره اسپرم ها تأثير سوء می گذارد .

  همچنين لازم است که به نقش مرد اهميت بيشتری داده شود . شوهران بايد به همسری که تمام توجهش به خود و جنين درون رحمش جلب شده کمک کنند تا ارتباطش را با دنيای اطراف حفظ کند . حضور مرد در کنار همسر باردارش به او احساس امنيت خاطر می بخشد . به اين ترتيب زن می داند کسی هست که پس از فارغ شدن انتظارش را بکشد و کلمات محبت آميز بگويد .نوازش ها و حمايت های همسر در روحيه يک زن باردار تاثير بسياری دارد . هيچکس حتی وابستگان نزديک نمی توانند احساس امنيتی را که يک مرد با حضورش به همسرش می دهد را به او بدهد . مردی که همسر او باردار است بايد :

  · به ويارهای او توجه کند و درحد امکان در تامين خواسته های او در اين زمينه بکوشد .

  · به هيچ وجه حتی برای زمانی کوتاه ،کدورتی از همسر خود در دل نگه ندارد ،چراکه اين امر حتی اگر به وی ابراز نشود بلافاصله درقلب زن تاثير منفی می گذارد واين مسئله می تواند در جنين نيز عوارض ناخوشايندی به بار آورد .

  · نياز های عاطفی زن باردار بسيار بيش از زمان های ديگر است و مرد بايد به آنها توجه کافی کند . کم شدن ظاهری توجه زن به مرد در اين دوران و تمرکز او روی مسائل بارداری ،به معنای کم شدن علاقه او به همسرش نيست و نبايد باعث دلخوری مرد شود .

  · يک نکته مهم در اين دوران ، نگرانی زن از آينده رابطه عاطفی خود با مرد با حضور يک رقيب جدی به نام فرزند است که مرد بايد اطمينان کافی دراين زمينه را به همسرش بدهد .البته بسياری از مردها نيز چنين نگرانی دارند که وظيفه متقابلی را بر دوش زن می گذارد.

  · علاوه بر تاثير رفتار مرد در سلامت روان و جسم زن حامله ،روابط شغلی مرد ،مصرف دخانيات ،الکل و مواد مخدر ،بماری های ژنتيکی ،ايدز و بيماری های عفونی مقاربتی مرد می تواند به طور مستقيم بر سلامت بارداری تاثير گذار باشد .